|
Patent
"Buluş" kavramı, patent hukukunun temelini oluşturur. Buluş,
teknoloji alanında bir ürüne veya yönteme ilişkin spesifik bir
problemin çözümüdür.
Patent buluş sahibine tanıdığı, başkalarının patent konusu
teknolojiyi üretme, pazarlama ve satma hakkını kısıtlayan hak
tekel hakkıdır. Bu hak elde edilirken buluş sahibi buluşu ile
ilgili tüm bilgileri koruma talep edilen ülkedeki kamu kurumuna
ayrıntılı olarak bildirir. Bu hakkı gösteren belgeye de Patent
Tescil Belgesi denir.
Patent hakkı, sahibine kullanma ve patentin başkası tarafından
izinsiz kullanılmasını önleme yetkisini verir. Patentin
kullanılması, konusu olan buluşun sanayi ve ticarete
uygulanmasıdır.
Patent başvurusu ve patent, sahibine hukuki koruma sağlar. Patent
hakkı, sürenin dolmasıyla sona erer.
Patent tescili, sadece başvuru yapılan ülke sınırları içerisinde
koruma sağlamaktadır.
Patent Tescili Başvuruları, Türk Patent Enstitüsüne yapılmaktadır.
Türk Patent Enstitüsü patent başvurusunu aldığında, tarihi, saati
ve dakikayı kendisi yazarak, başvuru anını kesinleştirir.
Patent hakkı sahibi, buluşun yeri, teknoloji alanı ve ürünlerin
ithal veya yerli üretim olup olmadığı konusunda herhangi bir
ayırım yapmaksızın patent hakkından yararlanır.
Patent sahibinin,üçüncü kişiler tarafından izinsiz olarak aşağıda
sayılanların yapılmasını önleme hakkı vardır:
-Patent konusu ürünün üretilmesi, satılması, kullanılması veya
ithal edilmesi veya bu amaçlar için kişisel ihtiyaçtan başka hangi
nedenle olursa olsun elde bulundurulması,
-Patent konusu olan bir usulün kullanılması,
-Kullanılmasının yasak olduğu bilinen veya bilinmesi gereken usul
patentinin kullanılmasının üçüncü kişiler tarafından başkalarına
teklif edilmesi,
-Patent konusu usul ile doğrudan doğruya elde edilen ürünlerin
satışa sunulması veya kullanılması veya ithal edilmesi veya bu
amaçlar için kişisel ihtiyaçtan başka hangi nedenle olursa olsun
elde bulundurulması.
Patentler ile ilgili Kanun Hükmünde Kararname'de gerçek buluş
sahipliği ilkesi benimsenmiştir. Bu ilke uyarınca, patent isteme
hakkı buluş sahibi veya haleflerine aittir (m. 11). Buluş sahibi
gerçek kişidir. Tüzel kişiler buluş sahibi olamaz. Patent almak
için ilk başvuran kişi, aksi sabit oluncaya kadar, patent isteme
hakkının sahibidir (m.11/IV).
Aynı buluş birbirinden bağımsız birden çok kişi tarafından aynı
zamanda gerçekleştirilmişse, patent isteme hakkı, daha önce
başvuru yapana aittir (m. 11,43).
Patent/faydalı model belgesi sahibi veya yetkili kıldığı kişi,
patentle veya
faydalı model belgesi ile korunan buluşunu, patent/faydalı model
belgesinin verildiğine ilişkin ilanın Resmi Patent Bülteninde
yayımlandığı tarihten itibaren üç yıl içinde kullanmak ve Türk
Patent Enstitüsü'ne kullandığını ispatlamak zorundadır.
Patent ve Faydalı modelde, yıllık ücret, her yıl söz konusu
patentin başvuru tarihi esas alınarak korumanın sürekliliğini
sağlamak amacıyla yatırılmalıdır. Vade tarihinde ödenmeyen yıllık
ücretler ek bir ücret ödenmesi suretiyle 6 aylık ek süre
içerisinde de yatırılabilir. Söz konusu ek sürede de yıllık
ücretin ödenmemesi durumunda ise tescilin iptal edilir.
Patent başvurusu yapılmadan önce başvuru sahibinin buluş konusu
teknik ile ilgili Türk Patent Enstitüsüne başvurarak patent
araştırması yapması önerilir. Tekniğin bilinen durumunun
araştırılması, buluş sahibine kendi buluşunu mevcut patentlerle
karşılaştırma, benzerlikleri ve farklılıkları görme olanağını
sağlar. Başvuru sahibi buluşunun yeni olup olmadığı konusunda
genel bir fikre sahip olur. Böylece mevcut teknoloji bilinerek
yapılan bir patent başvurusunun reddedilme olasılığı azaltılmış
olur.
Patent hakkı;
1. Koruma süresinin dolması;
2. Patent sahibinin patent hakkından vazgeçmesi;
3. Yıllık ücretlerin ve ek ücretlerin öngörülen sürelerde
ödenmemesi;
sebeplerinden birinin gerçekleşmesi ile sona erer.
Türkiye’deki Patent
Sistemleri
Türkiye’de biri incelemesiz; diğeri incelemeli olmak üzere iki
çeşit patent sistemi vardır.
İncelemeli sistem araştırma ve inceleme safhalarını kapsamaktadır.
İşlemler daha uzun sürmekte, ancak incelemeli patent, başvurunun
patentlenebilirlik kriterlerine sahip olup olmadığını gösteren bir
inceleme raporuna dayanarak verildiği için 20 yıllık bir koruma
elde edilmektedir.
İncelemesiz sistem, sadece araştırma safhasına sahip olup,
ülkemizde mali kaynakları kısıtlı olan buluş sahiplerine ucuz,
süratli ve 7 yıllık bir koruma sağlanmaktadır. İncelemesiz patent
için koruma süresi sona ermeden inceleme talep edilirse bu süre 20
yıla tamamlanarak incelemeli patente dönüştürülebilmektedir.
Patent tescil belgesi alma süresi yaklaşık olarak 2-2,5 yıldır.
Patent Verilebilme
Kriterleri
Yenilik;
Başvuru yapılmadan önce başkaları tarafından yazılı, sözlü ya da
uygulanarak açıklanmamış olmak anlamında mutlak yeniliktir.
Tekniğin bilinen durumunun aşılması;
Konuda uzman bir kişinin kolayca düşünüp uygulamaya koyamayacağı
nitelik anlamındadır.
Sanayiye uygulanabilirlik;
Buluşun tümüyle kuramsal olmak yerine pratiğe uygulanabilir
özellik taşıması demektir.
Başka ülkede aynı veya benzer buluş konusuna sahip daha önceden
tescilli patentler var ise bunlar araştırma ve inceleme aşamasında
tespit edileceğinden tescil prosedüründe engel teşkil edecektir.
Patent Verilemeyecek
Konular ve Buluşlar
Aşağıda sayılanlar buluş niteliğinde olmadıkları için patent
verilerek korunamazlar:
Keşifler, bilimsel teoriler, matematik metotları,
Zihni, ticari ve oyun faaliyetlerine ilişkin plan, usul ve
kurallar,
Edebiyat ve sanat eserleri, bilim eserleri, estetik niteliği olan
yaratmalar,
Bilginin derlenmesi, düzenlenmesi, sunulması ve iletilmesi ile
ilgili teknik yönü bulunmayan usuller,
İnsan ve hayvan vücuduna uygulanacak teşhis ve tedavi usulleri ile
cerrahi usuller.(Bu usullerin herhangi birinde kullanılan terkip
ve maddeler ile bunların üretim usulleri hariç.)
Aşağıda belirtilen buluşlar da patent verilerek korunamazlar:
Konusu kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı olan buluşlar,
Bitki veya hayvan türleri veya önemli ölçüde biyolojik esaslara
dayanan bitki veya hayvan yetiştirilmesi usulleri.
Patent Tescili Başvurusu
İçin Gerekli Belgeler Şunlardır:
A- Vekaletname (tarafımızdan hazırlanacaktır)
B- Firma ismine başvuru yapılacaksa: İmza sirküleri, Faaliyet
belgesi ve Vergi levhası fotokopisi
C- Başvuru dosyası, Tarifname, İstemler, Özet (tarafımızdan
hazırlanacaktır)
D- Buluşa ait Teknik Resimler (tarafımızdan hazırlanacaktır)
Başvurunun Aşamaları
Başvurunun İncelenmesi
İlk inceleme belgelerin tamam olup olmadığı ve şekle uygunluk
yönünden yapılır.
Türk Patent Enstitüsü, KHK'nin 43 ncü madde şartlarının yerine
getirilmediği veya başvuru ücretinin yedi gün içinde ödenmediği
veya İngilizce, Fransızca veya Almanca dillerden biri ile verilen,
tarifname ve istem veya istemlerin Türkçe çevirilerinin bir ay
içinde verilmediğini tespit ederse, başvuruyu geri çevirir ve geri
çevirme kararını ilgilisine bildirir (KHK m. 53).
Şekle uygunluk yönünden inceleme, başvurusu yapılan buluşun
patentlendirilemeyecek konulara ait olup olmadığını ve sanayiye
uygulanır nitelik taşıyıp taşımadığının araştırılmasıdır. Buluş bu
niteliklerden yoksunsa inceleme işlemi durdurulur.
Başvuru sahibi üç ay içinde bu karara karşı itiraz edebilir.
Başvuru konusunun patent ile korunabilir bir buluş olmadığı
kararına itiraz Türk Patent Enstitüsü tarafından geri çevrilirse,
başvuru reddedilmiş sayılır.
İnceleme sonunda başvuru tamam ise, tekniğin bilinen durumu ile
ilgili araştırma yapılması istenmemişse, bunun istenmesi başvuru
sahibine bildirilir (m. 54).
Başvurunun Yayınlanması ve Araştırma
Raporu
Başvuru tarihi veya rüçhan hakkı talep edilmişse rüçhan tarihinden
itibaren on sekiz aylık sürenin dolması ile, başvuru, Yönetmelik
hükümlerine göre yayınlanarak toplumun incelenmesine açılır.
Başvuru sahibince, tekniğin bilinen durumu hakkında bir rapor
hazırlanması, başvuru tarihinden itibaren on beş ay içinde
istenir.
Türk Patent Enstitüsü veya uluslar arası niteliği haiz araştırma
kuruluşlarınca düzenlenen rapor, başvuru sahibine tebliğinden
itibaren üç aylık sürenin dolmasından sonra yayınlanır.
Başvuru sahibi anılan süre içinde incelemeli veya incelemesiz
patent verilmesi sistemlerinden birini tercih etmek zorundadır.
Patent Verilmesi
Başvuru sahibi incelemesiz patent verilmesi veya incelemeli patent
verilmesi sistemlerinden birini tercih edebilir.
Her iki sistemde başvuru ile başvurunun incelenmesinde bir
farklılık yoktur.
İncelemesiz patent verilmesi sisteminde, Türk Patent Enstitüsü
üçüncü kişilerin ve başvuru sahibinin görüş ve cevaplarını
aldıktan sonra, yenilik incelemesini yaptırmadan yedi yıllık süre
için, başvuru sahibine patent verilir.
İncelemeli patent verilmesi sisteminde ise, Enstitü, hiçbir
itirazın yapılmadığını ve patent verilmesine ilişkin şartları
engelleyen bir durumun olmadığını inceleme sonucunda tespit
ederse, patentin verilmesine karar verir ve kararı başvuru
sahibine tebliğ eder. Ancak, incelemenin sonucu olumsuz olursa,
patent sistemi reddedilir.
İncelenerek verilen patentin süresi yirmi yıldır.
Buluş Sahibini Koruyan Davalar
Gerçek buluş sahibi veya halefi, sahte buluş sahibine karşı
mahkemeden aşağıdaki istemlerde bulunabilir:
a) Patent isteme hakkının gasp edilmesi nedeniyle istihkak davası
Gerçek buluş sahibi belirlenmişse veya tarafların gerçek buluş
sahibi olmadığı belirlenmiş ve gerçek buluş sahibi üçüncü kişinin
de bir müdahalesi olmamışsa, patent isteme hakkının gasp edilmesi
nedeniyle istihkak davası açılabilir.
b) Patentin gasp edilmesi nedeniyle istihkak davası
Gerçek buluş sahibi, haksız başvuru sahibine patent verilmişse,
patentin kendisine devredilmesini dava yoluyla talep edebilir.
Yurtdışı Patent Tescili
I - Uluslararası Patent Tescili
1. PCT-Patent İşbirliği Anlaşması
Anlaşma , Türkiye’de 01/01/1996 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Anlaşma tek bir uluslararası patent başvurusu ile aynı anda PCT’ye
üye ülkelerden istenilenlerde buluş için koruma sağlanmasını
amaçlamıştır. Böyle bir başvuru üye bir ülke vatandaşı veya üye
bir ülkede ikamet edenlerce yapılabilir. Genel olarak, başvuru üye
ülkenin ulusal Patent Ofisine veya başvuru sahibinin isteğine
bağlı olarak, WIPO’ya yapılabilir.
Patent İşbirliği Antlaşmasının patent başvurusu yapacak kişiler
açısından yararı her bir ülkeye tek tek yapılacak başvurulardaki,
başvuru yapma, vekil atama, çeviri yapma ve ücret ödeme gibi
konularda prosedür açısından kolaylık sağlanması ve aynı zamanda
sürelerin 8-18 ay uzatılabilmesidir.
2. EPC-Avrupa Patent Anlaşması
Türkiye Avrupa patentlerinin verilmesi ile ilgili Avrupa Patent
Sözleşmesine 29/01/2000 tarihinde katılmıştır. Anlaşma tek bir
başvuru ile Avrupa Patent Anlaşmasına üye tüm ülkelerde aynı anda
tescil alınmasını sağlamaktadır.
Avrupa Patent Sözleşmesi buluşların korunması konusunda Avrupa
devletleri arasındaki işbirliğinin güçlendirilmesini ve bu amaçla
tek bir patent verilmesi sisteminin kurulmasını amaçlamıştır.
Üye Ülkeler:
Belçika, İsviçre, Almanya, Fransa, İngiltere, Hollanda, Lüksenburg,
İsveç, İtalya, Avusturya, Lihtenştayn, İspanya, Yunanistan,
Danimarka, Monako, Portekiz, İrlanda, Finlandiya, Güney Kıbrıs,
TÜRKİYE.
Koruma Talep Edilebilecek Diğer Ülkeler:
Arnavutluk, Litvanya, Latviya, Makedonya, Romanya, Slovenya.
Rüçhan
Buluşun birden fazla ülkede korunması istenirse, ilk patent
başvurusunun herhangi bir ülkede yapılması tarihinden itibaren 12
aylık bir süre içinde aynı buluş için başka bir ülkede başvuru
yapma konusunda bir haktan yararlanılabilir, buna rüçhan hakkı
denir.
Bir başvuru sahibinin herhangi bir ülkede yaptığı başvurunun
tarihi ile bu başvurusuna dayanarak daha sonra yaptığı başvurunun
tarihi arasında üçüncü kişilerce buluş konusuna benzer bir konu
için patent başvurusu yapılırsa, o başvuru karşıt doküman olarak
gösterilemez.
Başvuru sahibi, yararlanmak istediği rüçhan hakkını başvuru ile
birlikte veya başvuru tarihinden itibaren iki ay içinde talep
eder. Bununla ilgili rüçhan hakkı belgesini, patent başvurusu
tarihinden itibaren üç ay içerisinde vermediği takdirde rüçhan
hakkından yararlanma talebi yapılmamış sayılır.
Yabancı ülkelerde patent verilmesi için yapılan bir başvurunun
farklı ülkelerde yapılmış olmasına bakılmaksızın birden çok rüçhan
hakkı talebinde bulunulabilir. |
