Endüstriyel Tasarım

Tasarım, bir ürünün tamamının veya bir parçasının çizgi, şekil, renk, biçim, doku, malzemenin esnekliği veya süslemesi gibi insan duyuları ile algılanabilen çeşitli unsur veya özelliklerin oluşturduğu görünümdür (KHK m. 3 b. a).

Bilgisayar programları ve yarı iletkenlerin topografyaları hariç olmak üzere, endüstriyel yolla veya elle üretilen herhangi bir nesnenin yanı sıra bileşik bir sistem veya bunu oluşturan parçaları, setler, takımlar, ambalajlar gibi nesneleri, birden çok nesnenin veya sunuşun bir arada algılanabilen bileşimleri, grafik sembolleri ve tipografik karakterleri içine alan ürün yelpazesinde yer alan ürünlerin kendilerinin veya bir parçasının yenilik ve ayirt edici niteliğe sahip olmak şartıyla dış görünümlerinin koruma kapsamı altına alınmasıdır. Başvuru sahibi, tasarımı veya tasarımın uygulandığı ürünün tescilini 4 defa yenilemek suretiyle 25 yıla kadar üretme hakkına sahip olmaktadır.

Endüstriyel Tasarım koruması;
-Üretim yöntemi
-Ürünün kullanım amacı
-Teknik faydaları
-Fonksiyonel özellikleri
Gibi konuları kapsamamaktadır. Sadece ürünün şekil, biçim, malzeme vb. görünüşüne yansıyan özelliklerini içerir.

Teknik bakımdan aynı kalitede olan iki ürün arasında, müşteri tercihi bakımından, ürünün tasarımı büyük rol oynamaktadır. Bazen de tasarım, müşteri tercihlerinde tek başına belirleyici olabilmektedir. Endüstriyel tasarımınızı korumak için en iyi yol tescil ettirmektir.

Tasarımların tescili için yetkili merci Türk Patent Enstitüsü’dür.

Bir tasarımın hukuki korunmasının sağlanması için bazı unsurları içermesi gerekir.

A) Yenilik
Bir tasarımın aynısı, başvuru tarihinden ve rüçhan tarihinden önceki 12 ay içerisinde dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış ise o tasarım yenidir. Kamuoyuna Sunma; Sergileme, satış gibi yollarla piyasaya sürme, kullanma, tarif, yayım, tanıtım veya benzer amaçlı faaliyetleri kapsar.Tasarımlar sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorlarsa aynı kabul edilir.
Karşılaştırılan tasarımlar hem yan yana konulur, hem de ayrı ayrı bakılarak değerlendirilir.

B) Ayırt edici nitelik
Ayırt Edici Nitelik; Bir tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olması, bu tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenim ile herhangi bir tasarımın yine bilgilenmiş kullanıcıda yarattığı genel izlenim arasında belirgin bir farklılığın olması anlamındadır. Eğer böyle bir fark yoksa tasarım ayırt edici niteliğe sahip değildir.

Tasarımın özelliğine bağlı olarak, nihai bir tüketici veya konu ile ilgili uzman bir kişi bilgilenmiş kullanıcı olabilir.
Örnek: Bir makinanın içindeki bir parça veya tamir esnasında değiştirilen bir mekanik parça konusunda, tüketici yerine o parçayı değiştiren kişi bilgilenmiş kullanıcıdır.

Bir tasarımın, ayırt edici nitelik bakımından diğer tasarımlardan göstermesi gereken farklılığın derecesi belirgin bir farklılık şeklinde olmalıdır.

C) Ürün veya ürün parçası
Üründen bağımsız olan bir tasarım hukuki himaye görmez. Koruma görecek olan tasarımın, bir ürün veya parçasına uygulanması gerekir (KHK m. 3 b. a; m. 26/II).
KHK’de ürün olarak; nesne, bileşik sistem veya bu sistemin parçaları, set, takım, ambalajlar, birden çok nesne veya sunuşun bir arada algılanabilen bileşimleri, grafik semboller ve tipografik karakterler olarak sayılmıştır (m. 3 b. b).

D) İnsan duyuları ile algılanabilen görünüm
Tasarım, ürünün görünümü ile ilgili bir kavramdır. Tasarımın özellikleri, insanın görme duyusu yanında diğer duyuları ile de algılanabilir.

Koruma kapsamı dışında tutulan tasarımlar:

-Kamu düzeni ve genel ahlaka aykırı tasarımlar,

-Teknik fonksiyonunun gerçekleştirilmesinde, tasarımcıya, tasarıma ilişkin özellik ve unsurlarda hiç bir seçenek özgürlüğü bırakmayan tasarımlar,

-Tasarlanan veya tasarımın uygulandığı ürünü, başka bir ürüne mekanik olarak monte edebilmek veya bağlayabilmek için ancak zorunlu biçim ve boyutlarda üretilebilen tasarımlar koruma kapsamı dışındadır.

Endüstriyel Tasarım Belgesinin Sağladığı Haklar:
Tasarımın kullanılması hak ve yetkileri münhasıran tasarım hakkı sahibinindir. Üçüncü kişiler, tasarım hakkı sahibinin izni olmadan koruma kapsamındaki tasarlanan veya tasarımın uygulandığı bir ürünü üretemez, piyasaya sunamaz, satamaz, sözleşme yapmak için icapta bulunamaz, ithal edemez, ticari amaçlı kullanamaz veya bu amaçlarla elde bulunduramaz.

Tasarım tescili için müracaat dilekçesinin enstitüye sunulmasından itibaren 2 ay içinde şekli açıdan ön inceleme tamamlanır ve bültende yayına çıkar. Tasarımın bültende yayınından itibaren 6 aylık bir askı süresi vardır. Bu süre içinde 3.kişiler tasarımın yeni olmadığından veya tescil edilebilir olmadığından bahisle itiraz edbilirler. Eğer herhangi bir itiraz olmazsa kesinleşir ve müracat sahibine belgesi verilir.

Endüstriyel tasarım belgesi hakkı devredilebilir, lisans sözleşmesi yoluyla kiralanabilir, veraset yolu ile varislere intikal edebilir, yada rehin edilebilir. Endüstriyel tasarım belgesi üzerinde yapılan devir, lisans, veraset ve intikal, rehin gibi tasarruflarla, adres ve unvan değişikliklerinin üçüncü kişilere karşı hüküm ifade edebilmesi için, Endüstriyel tasarım siciline kayıt edilmesi gereklidir. Bunun için de, bu değişiklikler Türk Patent Enstitüsü’ne bildirilmelidir.

Endüstriyel tasarım konusu ile ilgili olarak; Ekol Patent olarak aşağıdaki hizmetleri vermekteyiz:
• Yurtiçi/yurtdışı başvuru dosyalarının hazırlanması ve tescil işlemlerinin yapılması,
• Tüm belgelendirme aşamalarının takibi,
• Gerekli durumlarda itirazların yapılması,
• Devir ve lisans işlemlerinin yürütülmesi,
• Bültenlerin takibi ve itiraz işlemleri
• Endüstriyel tasarımların yenilenmesi hizmetleri,
• Adres, ünvan değişiklikleri tescili
• Yurtiçi/Yurtdışı firma bazında endüstriyel tasarım araştırmaları

1. Yenileme
Tescilli tasarımların koruma süresi başvuru tarihinden itibaren 5 yıldır. Anılan süre beşer yıllık dönemler halinde yenilenmek üzere toplam 25 yıla kadar uzatılır.

2. Devir
- Devir sözleşmesi (noter tasdikli)
-Tasarım tescil belgesi aslı

3. Lisans
- Lisans sözleşmesi (noter tasdikli)
- Tasarım tescil belgesi aslı

4. Adres Değişikliği
- Vekil var ise yeni adrese göre düzenlenmiş vekaletname

5. Unvan Değişikliği
- Yeni unvana göre düzenlenmiş vekaletname

6. Nevi Değişikliği
- Yeni unvana göre düzenlenmiş vekaletname

7. Şirket Birleşmesi
- Birleşmeyi gösterir belge aslı ya da tasdikli sureti
- Tasarım tescil belgesi aslı

8. Veraset ile İntikal
- Mahkeme kararı
- Tasarım tescil belgesi
- Mirasçılara ait vekaletname (noter tasdikli)

9. İptal
- Vekil var ise vekaletname (Noter tasdikli asıl)

10. Tescil Belgesi Sureti

NOT: Tüm bu işlemler için özel vekaletname gerekmektedir.

Tasarım Tescili İçin Başvuru

Kanun Hükmünde Kararname ile sağlanan tasarım koruması, tescil yolu ile verilen belgeyle yapılır.

Yurt içinden ve yurt dışından yapılacak tüm başvurular Türk Patent Enstitüsü’ne veya onun yetkili kıldığı makama yapılır.
Bir tasarımın tescili için, 554 sayılı KHK’nin Uygulama Şeklini Gösterir Yönetmeliğe ekli örneğe göre hazırlanan tasarım başvurusu dilekçesi ile Türk Patent Enstitüsü’ne yapılır.

Başvuru için gerekli olan belgeler şunlardır :
a) Başvuru dilekçesi,
b) Başvuru ücreti,
c) Tasarımı açıklayan tarifname
d) Ürünlerin açık ve net resimleri (görsel anlatım),
e) Tasarımcıya ait bilgiler.

Bu belgelerin tamamının başvuru esnasında verilmesi durumunda başvuru tarihi, kesinleşmiş olacaktır. Tasarımın başvuru sahibinin tüzel kişi olması halinde, noterden onaylı imza sirküleri de Enstitü’ye verilmelidir.

Süslemeler hariç olmak üzere, birden çok tasarımın tescil işlemlerinin tek bir başvuru ile yapılmasına çoklu başvuru denir. Bir tek başvuru ile birden çok tasarım tescili yapılabildiğinden çoklu başvuru her zaman tercih edilmelidir. Çünkü müracaat edilen tasarım miktarı ne kadar çok olursa ödenecek harç o kadar düşük olacaktır.

Yeni ve ayırt edici niteliğe sahip tasarımların korunması için Türk Patent Enstitüsüne başvuruda bulunulmalıdır. Bileşik bir ürünün bir parçası ile ilgili tasarımın kendi yeni ise ve ayırt edici niteliğe sahipse ayrıca korumadan yararlanır.

Başvurunun İncelenmesi

Tasarım tescil başvurusu Türk Patent Enstitüsü tarafından; şekli, başvuruda bulunma hakkı, rüçhan hakkı ve mutlak red nedenleri (kamu düzeni ve genel ahlaka aykırı tasarımlar gibi) bakımından incelenir.
Enstitü yapacağı inceleme sonucunda aşağıda belirtilen kararlardan birini verir:
a) Tescil talebinin geri çevrilmesi,
b) Herhangi bir eksikliğin olmadığına karar verirse, başvurunun kesinleşmesi,
c) Eksikliklerin yönetmelikte öngörülen süre içinde giderilmesi.

Tescil ve Yayınlama

Gerekli kanuni şartlar yerine getirilmiş ve başvurunun geri çevrilmesini gerektirecek bir neden yoksa başvuru tarihi kesinlik kazanmış olmakla, tasarım sicil’ine kayıt edilir.
Sicile kaydı yapılmış tasarımlar, aylık çıkmakta olan Resmi Endüstriyel Tasarımlar Bülteninde yayımlanır. Yayım süresi 6 aydır.
Kayıt ve yayın işlemi, KHK ve Yönetmelikte öngörülen şekil, şartlar ve unsurları da kapsamak üzere yerine getirilir.
Başvurunun yayınlanması hukuki sonuçlar doğurur.
Tasarım tescil başvurusu sahibi eğer dilerse, referans tarihinden başlamak ve 30 aydan uzun olmamak üzere, başvuru sırasında yayının ertelenmesi talebinde bulunabilir.
Yayın erteleme talebi bulunan ve başvuru tarihi kesinleşmiş olan başvurunun sicil kaydı yapılır, ancak gerek tasarımın görsel anlatımı gerekse başvurunun diğer belgeleri kamu incelemesine kapalı tutulur.

İtiraz ve İncelenmesi

İlanı yapılmış bir tasarımla ilgili olarak, gerçek veya tüzel kişiler ile ilgili meslek kuruluşları gerekçelerini açıkça belirtmek ve ilgili yönetmelikte öngörülen şartları yerine getirmek koşuluyla, tasarım belgesinin verilmesine karşı Enstitü nezdinde itiraz edebilir.
Bu itirazların yazılı olarak ve ilan tarihinden itibaren altı ay içinde yapılması zorunludur. Ayrıca, yapılacak olan itirazın nazara alınması için, Yönetmelikte öngörülen itiraz ücretinin de ödenmesi gerekir.
Enstitü itirazları incelerken gerekli gördüğü takdirde, tarafların itiraz ve savunmalarını ilgili taraflara iletir ve yazılı görüşlerini alır.
Enstitü itirazları inceledikten sonra aşağıda belirtilen kararlardan birini verir:
a) Şekli bir işlemin yerine getirilmediği veya eksik yapıldığına ve bu eksikliklerin giderilmesine,
b) Tasarım belgesinin verilmesi ile ilgili işlemlerin geçersizliğine,
c) Eksikliklerin yapıldığı yere kadar geriye dönülmesi ve işlemlerin yeniden yapılmasına,
d) Tasarım belgesinin iptaline.
Tasarım belgesinin iptal kararı ilgili bültende yayınlanır.

Tescilin Sonuçları ve Tasarımların Korunma Süresi

Tescili yapılmış tasarım sahibine, “Endüstriyel Tasarım Tescil Belgesi” verilir.
Tescil kurucu etki sağlar. Tescille sağlanan hukuki sonuçlar şunlardır:
a) KHK ile sağlanan tasarım koruması, tasarım tescili ile elde edilir.
b) Tescil ile tasarım hakkının koruma kapsamı belirlenir.
c) Tescil ile tasarım hak sahipliği oluşur. Bundan sonra tasarım hakkı sahibi mutlak hak sahibi olur.
Tescilli tasarımların koruma süresi başvuru tarihinden itibaren 5 yıldır. Anılan süre beşer yıllık dönemler halinde yenilenmek üzere toplam 25 yıla kadar uzatılır.

Tasarım Sahibini Koruyan İstihkak Davası

Gerçek veya tüzel kişiler tasarım hakkı talebinde bulunabilirler. Tasarım hakkı sahibi, tescile konu tasarımı veya tasarımın uygulandığı ürünü üreten, piyasaya sunan, satan, sözleşme yapmak için icapta bulunan, ticari amaçlı kullanandır.

Tasarımcı ise, tasarımı gerçekleştiren kimsedir. Ekip çalışması sonucunda ortaya çıkan tasarımlarda tasarımcıların isimlerinin tek tek belirtilmesi gerekmektedir. Tasarım hakkı talep eden ile tasarımcının farklı olması durumunda, aradaki ilişki başvuru esnasında beyan edilmelidir.

Tasarımcının birden çok olması halinde, taraflar arasında aksine bir anlaşma yoksa tasarımcılar müşterek mülkiyet hükümleri çerçevesinde hak sahibidirler. Her hak sahibi diğerinden bağımsız olarak aşağıdaki işlemleri kendi adına yapabilir.

Gerçek tasarım sahibi veya halefi, haksız tasarım sahibine veya onun halefine, tasarım incelemesi devam ederken başvurunun gasp edilmesi nedeniyle istihkak davası açabilirler. Yetkisiz kişiden başvurma hakkını devralmış kişinin iyi niyeti korunmaz, ona karşı da aynı dava yöneltilebilir.

Gerçek tasarım sahibi; haksız başvuru sahibine tasarım tescil belgesi verilmişse, tasarımın kendisinin devredilmesini dava yoluyla isteyebilir.
Dava, tescilli tasarım hakkının ilan tarihinden itibaren iki yıl içinde, kötü niyetin varlığı halinde tasarımın koruma süresinin sonuna kadar açılabilir.

Tasarım Hakkının Korunması

Tasarım hakkı iki yüze sahiptir. Bu hakkın olumlu yüzü sahibine kullanma ve olumsuz yüzü ise, tasarımın başkası tarafından izinsiz kullanılmasını menetmek yetkisini tasarım sahibine vermesidir.
Tasarım başvurusu ve tasarım tescil belgesi, sahibine hukuki koruma sağlar.
Tasarım hakkının korunması, hukuk davaları ve/veya ceza davalarına konu olabilir.

Hizmet İlişkisinde Hak Sahibi
Aralarındaki özel sözleşmeden veya işin mahiyetinden aksi anlaşılmadıkça memur, hizmetli ve işçilerin işlerini görürken tasarladıkları tasarımların sahipleri bunları çalıştıranlardır.
Sözleşmesi gerektirmediği halde işyerindeki bilgiler ve araçlardan faydalanmak suretiyle bir tasarım yapan memur, hizmetli ve işçinin yaptıkları tasarımın sahipleri bunları çalıştırandır.
Bu takdirde, memurun, hizmetlinin ve işçinin yaptığı tasarımın önemi gözönüne alınarak tespit edilecek bir bedele hakkı olur.

Üniversite Mensuplarının Tasarımları
Üniversitelere bağlı fakülte ve yüksekokullarda bilimsel çalışma yapmakta olan öğretim elemanlarının tasarımları üzerindeki hak, öğretim elemanlarına aittir.

Hizmet Sözleşmesi Dışında Kalan Sözleşmelerde Hak Sahipliği
Hizmet sözleşmesi dışında kalan iş görme sözleşmeleri çerçevesinde yapılan tasarımlarda hak sahibi aksine bir anlaşma yoksa işi veren kişidir.
Endüstriyel Tasarım Belgesi isteme hakkına sahip kişiler adına vekalet almaya yalnızca TPE siciline kayıtlı Marka ve Patent Vekilleri yetkilidir.

Türkiye’de Tescil Edilen Endüstriyel Tasarım’ın Dünya’da Geçerliliği

Türkiye'de başvurusu yapılan ve tescil edilen bir tasarım sadece Türkiye sınırları içinde koruma hakkından yararlanır. Bu nedenle, ayrıca, koruma istenilen her ülkede, o ülkenin mevzuatına göre başvuruda bulunulması gerekmektedir.

Avrupa Birliği Tasarım Başvurusu:
12/12/2001 tarihinde Avrupa Konseyi tarafından kabul edilen Topluluk Tasarım Tescili 01/4/2003 tarihi itibariyle uygulanmaya başlanmıştır. Buna göre tek bir başvuru ile AB'ne üye 25 ülkede tasarım tescili almak mümkün olmaktadır. İşlemler, İspanya'nın Alicante şehrinde bulunan OHIM tarafından yürütülmektedir.
Tek başvuru ile koruma maliyet ve zaman yönünden avantaj sağlamıştır.Ayrıca hukuksal korumadaki tecavüz ve hükümsüzlük konularını da tek yerden hükme bağlama kolaylığını beraberinde getirmiştir.
Tescilli Tasarım haklarında koruma 5 yıl dır ve 4 kez yenilenme hakkı vardır. Toplam 25 yıl dır. Yenileme işlemi de tek bir başvuru ile yapılmaktadır.